Κυριακή, 17 Δεκέμβριος 2017
Home / Κουβεντιάζουμε / Η ζωή μας / Χριστούγεννα………

Χριστούγεννα………

 Καθώς μπήκαμε στον Δεκέμβριο τα θέματα που θα αναλύσουμε όλον τον μήνα είναι βέβαια τα Χριστούγεννα και την πρωτοχρονιά για να μπούμε στο κλίμα και για να έρθει η ζεστασιά του πνεύματος των Χριστουγέννων σε όλους μας…

Έτσι το πρώτο θέμα μας είναι για το δέντρο και το καράβι….

Στις μέρες μας, υπάρχει η άποψη ότι το χριστουγεννιάτικο δέντρο είναι ένα κατεξοχήν ξενόφερτο έθιμο που επισκίασε το “γνήσια ελληνικό” χριστουγεννιάτικο καράβι. Κατά πόσο όμως ευσταθεί η θεωρία αυτή;

Στις μέρες μας, υπάρχει η άποψη ότι το χριστουγεννιάτικο δέντρο είναι ένα κατεξοχήν ξενόφερτο έθιμο που επισκίασε το «γνήσια ελληνικό» χριστουγεννιάτικο καράβι. Κατά πόσο όμως ευσταθεί η θεωρία αυτή;

Αρχικά, το χριστουγεννιάτικο δέντρο υπάρχει ως έθιμο, υπό πολλές μορφές, στον ελληνικό χώρο από την αρχαία εποχή μέχρι σήμερα. Τα αρχαία χρόνια συνηθίζονταν να κουβαλούν κλαδιά αειθαλών δέντρων και να στολίζουν τα σπίτια τους για «καλή χρονιά», σύμφωνα με την Κ. Αικατερίνη Πολυμέρου. Επιπλέον, τα κλαδιά αυτά τα στόλιζαν με καρύδια, αμύγδαλα, μικρά μήλα ή πορτοκάλια για να δείχνουν πιο όμορφα, αν και αρκετές φορές είχαν από μόνα τους πάνω μικρούς καρπούς. Έτσι, η ευρωστία των αειθαλών δέντρων μεταφερόταν μέσα στο σπίτι ώστε να είναι και αυτό «αειθαλές» καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Μετέπειτα, χρησιμοποιούσαν αντίστοιχα κλαδιά και κατά τη διάρκεια των ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων για να γιορτάσουν τον ερχομό του νέου έτους. Το χριστουγεννιάτικο δέντρο, όπως το ξέρουμε σήμερα, προέρχεται από τη Σκανδιναβία και τη Γερμανία, αλλά άρεσε στον ελληνικό λαό τόσο ώστε να υιοθετηθεί και να θεωρείται σήμερα και δικό μας έθιμο.

Προφανώς, η καθολική χρήση αειθαλών δέντρων για τον συμβολισμό μιας καινούργιας αρχής βρίσκει δημοτικότητα σε όλους τους χρόνους και τόπους. Ο λόγος φυσικά είναι επειδή καταφέρνει να αντικατοπτρίζει την ανάγκη των ανθρώπων, μέσα στον βαθύ χειμώνα, να βρουν ελπίδα και συνέχεια της ζωής μέσω ενός στοιχείου της φύσης που δεν «πεθαίνει» ποτέ.

Η παρουσία του έλατου σήμερα είναι τόσο διαδεδομένη στη χώρα, που με ασφάλεια μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ανήκει στη σύγχρονη λαογραφία μας. Αληθεύει όμως η θεωρία ότι το καραβάκι είναι πιο κοντά στον πολιτισμό μας; Είναι όντως πιο παλιό και πιο «ελληνικό» έθιμο από το δέντρο; Από όσα δείχνουν τα στοιχεία μέχρι σήμερα όχι. Αρχικά, η άποψη ότι μια χώρα που περιβάλλεται από θάλασσα θα πρέπει να έχει και ένα κατεξοχήν θαλάσσιο διακοσμητικό στοιχείο δεν ευσταθεί, για τον απλούστατο λόγο ότι δεν ζουν όλοι οι Έλληνες σε παραθαλάσσια περιοχή. Το καραβάκι δηλαδή υπάρχει ως έθιμο μόνο σε παραθαλάσσια μέρη. Ακόμα και εκεί, όμως, δεν αποτελούσε συνήθεια να στολίζουν το καραβάκι, όπως στολίζουμε σήμερα το δέντρο. Αντιθέτως, συνηθίζονταν να στολίζεται από παιδιά όταν αυτά πήγαιναν να πουν τα κάλαντα, ενώ μέσα στο μικρό καραβάκι οι νοικοκυρές τα φίλευαν με κουραμπιέδες και κάθε λογής γλυκά. Με άλλα λόγια, δεν αποτελούσε μέρος του οικιακού στολισμού του σπιτιού παλαιότερα.

Επιπλέον, το καράβι, σε αντίθεση με το δέντρο, όπως τονίζει και ο λαογράφος Δημήτριος Λουκάτος, θυμίζει χωρισμούς. Δεν είναι ένα στοιχείο που ενώνει τους ανθρώπους, ούτε κουβαλάει πάντα ευχάριστες αναμνήσεις. Αντιθέτως, το χριστουγεννιάτικο δέντρο, ή αειθαλή κλαδιά, κουβαλούν συνειρμούς αθανασίας, καθώς και αναμνήσεις ανθρωπίνων σχέσεων που κρατούν στον χρόνο. Αρκεί κανείς να σκεφτεί τι υποδηλώνει το δέντρο σε κάθε λογής παραμύθια, μύθους και ιστορίες. Σχεδόν πάντα κρατά έναν ρόλο σύνδεσης ανθρώπινων σχέσεων, καθώς και συνέχεια της ύπαρξής τους σε βάθος χρόνου. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το δέντρο, μέχρι κυριαρχήσει ευρέως ο χριστιανισμός, αποτελούσε ένα βασικό στοιχείο λατρείας. Για όλους τους προαναφερθείς λόγους, δεν μας προκαλεί εντύπωση η αγάπη που τρέφουν οι άνθρωποι για το χριστουγεννιάτικο δέντρο. Παρόμοια, δεν πρέπει να μας προκαλεί εντύπωση που δεν υιοθετήθηκε ευρύτερα το καραβάκι, ούτε και αγαπήθηκε όσο το δέντρο. Παρόλα αυτά, αξίζει να σημειωθεί ότι, λόγω της ναυτικής φύσης των Ελλήνων, υπήρχε η συνήθεια οι ναυτικοί να κάνουν τάμα στην Παναγία, όταν ξεπερνούσαν μια δυσκολία, ένα χρυσό ομοίωμα καραβιού.

Εν ολίγοις, είναι φανερό ότι παρ’ ότι το καραβάκι έχει και αυτό μια σημαντική θέση στη χριστουγεννιάτικη λαογραφία της χώρας μας, δεν είχε τη δυνατότητα να ξεπεράσει τη δημοτικότητα του πολύ παλαιότερου και κατάφορτου συμβολισμό χριστουγεννιάτικου δέντρου. Η ιστορία και ο συμβολισμός του δέντρου είναι τόσο βαθιά ριζωμένα στο ασυνείδητο όλων των Ελλήνων, σε αντίθεση με το καράβι, που έχει σημασία μόνο για ανθρώπους που διατηρούν σχέσεις με τη θάλασσα. Επιπλέον, είναι σχεδόν αδύνατον ένα σύμβολο ενωτικού χαρακτήρα να υποτιμηθεί από ένα σύμβολο χωρισμού κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων, μιας γιορτής που επίκεντρο έχει -μα τι άλλο;- την οικογένεια και την επανένωσή της.

Νικολέμμα-Πολυξένη Δημητρίου είναι λαογράφος

Και τώρα θα μιλήσουμε για την ιστορία του Χριστουγεννιάτικου δέντρου……

Το χριστουγεννιάτικο δέντρο είναι το πιο διαδεδομένο έθιμο σε όλο τον κόσμο και ο στολισμός του ταυτίζεται με το πνεύμα των ημερών. Από την αρχαιότητα υπήρχε σε όλες τις θρησκείες η παράδοση να στολίζονται δέντρα ή κομμάτια δέντρων.

Η λατρεία των δέντρων

Οι πρόγονοι του Χριστουγεννιάτικου δέντρου μπορούν να αναζητηθούν στα ειδωλολατρικά έθιμα της λατρείας των δέντρων. Οι Βίκινγκς χρησιμοποιούσαν το δέντρο στις τελετές τους ως σύμβολο αναγέννησης που σηματοδοτούσε το τέλος του χειμώνα και τον ερχομό της άνοιξης και της αναγέννησης της μητέρας Φύσης. Στην Αγγλία, όπως και στην Γαλλία, οι Δρυίδες στόλιζαν βελανιδιές με φρούτα και κεριά προς τιμήν των Θεών τους. Οι Αιγύπτιοι, οι Κινέζοι και οι Εβραίοι έφτιαχναν γιρλάντες και στεφάνια από αειθαλή δέντρα ως σύμβολα της αιώνιας ζωής.

Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, οι χριστουγεννιάτικες παραδόσεις είναι ένα μίγμα της λατρείας του Σατούρνο και άλλων δοξασιών που αναμείχθηκαν με τις χριστιανικές. Υπάρχουν μαρτυρίες από το 336 μ.Χ ότι στις 25 Δεκεμβρίου στην Ρώμη γιορτάζονταν τα Σατουρνάλια προς τιμήν του θεού Σατούρνο και οι ρωμαίοι στόλιζαν διάφορα δέντρα με στολίδια όπως καρύδια ή άλλα φαγώσιμα. Οι ερευνητές πιστεύουν πως τα Σατουρνάλια είναι ο πρόδρομος των Χριστουγέννων. Τον 4ο μ.Χ αιώνα καθιερώθηκε η 25η Δεκεμβρίου ως η ημέρα της γέννησης του Χριστού.

Το Χριστουγεννιάτικο δέντρο ως σύμβολο

Ο Άγγλος ιερομόναχος Άγιος Βονιφάτιος ήταν αυτός που καθιέρωσε το Χριστουγεννιάτικο δέντρο ως σύμβολο τον 8ο αιώνα μ.Χ. Σύμφωνα με την  παράδοση για να εξαλείψει την ιερότητα που απέδιδαν οι ειδωλολάτρες στη δρυ, έβαλε στη θέση του το έλατο σαν σύμβολο χριστιανικό και ειδικότερα σαν σύμβολο των Χριστουγέννων.

Η παράδοση θέλει το ιδρυτή του Προτεσταντισμού Μαρτίνο Λούθηρο να είναι αυτός ο οποίος καθιέρωσε το στόλισμα του Χριστουγεννιάτικου δέντρου ενώ το 1882 στην Νέα Υόρκη στολίστηκε το πρώτο ηλεκτρικά φωτισμένο Χριστουγεννιάτικο δέντρο από ένα συνάδελφο του Τόμας Έντισον.

Το Χριστουγεννιάτικο δέντρο στην Ελλάδα

Το έθιμο του Χριστουγεννιάτικου δέντρου το έφεραν στην χώρα μας οι Βαυαροί και στην Ελλάδα για πρώτη φορά στολίστηκε δέντρο στα Ανάκτορα του Όθωνα το 1833.

Πρόδρομος του χριστουγεννιάτικου δέντρου στην Ελλάδα ήταν το παραδοσιακό Χριστόξυλο ή Δωδεκαμερίτης ή Σκαρκάνζαλος κυρίως στα χωριά της Βορείου Ελλάδος. Κάθε Χριστούγεννα έβαζαν ένα μεγάλο κούτσουρο από άγρια κερασιά, πεύκο ή ελιά στο τζάκι όπου θα έκαιγε για όλο το 12ήμερο των γιορτών από τα Χριστούγεννα ως τα Φώτα. Σύμφωνα με την παράδοση φέρνει καλοτυχία και κυρίως προστατεύει το σπίτι από τους καλικάντζαρους που μπαίνουν από τις καμινάδες και κλέβουν ή κάνουν ζημιές στο νοικοκυριό.

Αναμφίβολα  το Χριστουγεννιάτικο δέντρο είναι από τα πιο όμορφα έθιμα και κάθε χρόνο μικρά ή μεγάλα, φυσικά ή τεχνητά στολίζουν μια γωνιά του σπιτιού μας και δίνουν χαρά σε μικρούς αλλά και σε μεγάλους.

Πηγές: http://www.avgi.gr/, http://www.madata.gr

Check Also

Τι γιορτάζουμε την Πρωτοχρονιά……..

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά λένε τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς. Γιατί όμως είναι τόσο σημαντική η πρώτη …